Κολπίτιδα: αίτια, συμπτώματα και θεραπεία ανάλογα με τον τύπο

Κολπίτιδα ονομάζεται η φλεγμονή ή η διαταραχή της φυσιολογικής ισορροπίας του κόλπου, που προκαλεί συνήθως αλλαγή στα κολπικά υγρά, κνησμό, αίσθημα καύσου ή δυσάρεστη οσμή. Οι τρεις πιο συχνές αιτίες είναι η βακτηριακή κόλπωση (γνωστή και ως βακτηριακή κολπίτιδα), η μυκητίαση από Candida και η τριχομονάδα. Επειδή κάθε τύπος θεραπεύεται διαφορετικά και τα συμπτώματα συχνά μοιάζουν, η σωστή διάγνωση από γυναικολόγο είναι το πρώτο βήμα για αποτελεσματική θεραπεία.

Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τους τύπους της κολπίτιδας, τα συμπτώματα και τα αίτιά τους, πώς γίνεται η διάγνωση, ποια είναι η θεραπεία για κάθε τύπο και τι βοηθά στην πρόληψη.

Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από τη γυναικολογική εκτίμηση.

Κλείστε ραντεβού

Τι είναι η κολπίτιδα

Ο κόλπος έχει φυσιολογικά μια ισορροπημένη μικροβιακή χλωρίδα, στην οποία κυριαρχούν οι γαλακτοβάκιλλοι. Αυτοί διατηρούν το περιβάλλον του κόλπου όξινο και τον προστατεύουν από την υπερανάπτυξη άλλων μικροβίων. Όταν η ισορροπία αυτή διαταραχθεί ή όταν εισέλθει κάποιος μικροοργανισμός, μπορεί να εμφανιστεί κολπίτιδα.

Η κολπίτιδα είναι από τους πιο συχνούς λόγους επίσκεψης στον γυναικολόγο. Δεν είναι σοβαρή στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως προκαλεί σημαντική ενόχληση, μπορεί να υποτροπιάζει και, χωρίς θεραπεία, ορισμένοι τύποι συνδέονται με επιπλοκές, κυρίως στην εγκυμοσύνη.

Το pH του κόλπου

Το κολπικό pH είναι ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό που αφορά την κάθε γυναίκα χωριστά και φυσιολογικά κυμαίνεται από 3,5 έως 5,2 στην αναπαραγωγική περίοδο, ενώ γίνεται ελαφρά αλκαλικό, γύρω στο 7, στην εμμηνόπαυση, με την παύση της παραγωγής των οιστρογόνων που οξινοποιούν το κολπικό pH.

Το pH δυνητικά αλλάζει και στην ίδια γυναίκα στις διάφορες φάσεις της ζωής της, ανάλογα με τη διατροφή, τις ορμόνες και τη λήψη αντιβιοτικών ή άλλων φαρμάκων.

Όσο πιο όξινο, προς το 3,5, είναι το κολπικό pH, τόσο μεγαλύτερη αντοχή υπάρχει στις κολπίτιδες, αλλά και στις επακόλουθες ουρολοιμώξεις, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη χλωρίδα του κόλπου.

Υπάρχουν περιστατικά γυναικών όπου, για την αποφυγή υποτροπών σε κολπίτιδες και ουρολοιμώξεις, απαιτείται η εφαρμογή θεραπείας με erbium laser για τη μείωση του pH του κόλπου. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι μόνο το erbium laser, και όχι το συναφές CO2 laser, είναι ενδεδειγμένο για τέτοιες θεραπείες, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το αμερικανικό FDA.

Φυσιολογικά κολπικά υγρά και πότε αλλάζουν

Τα κολπικά υγρά είναι φυσιολογικά. Συνήθως είναι διάφανα ή υπόλευκα, χωρίς έντονη οσμή, και η ποσότητα και η υφή τους αλλάζουν στη διάρκεια του κύκλου. Γίνονται πιο άφθονα και ελαστικά γύρω από την ωορρηξία, στην εγκυμοσύνη ή με τη χρήση ορμονικής αντισύλληψης. Αξίζει να απευθυνθείτε σε γυναικολόγο όταν τα υγρά αλλάζουν χρώμα, υφή ή οσμή, ή όταν συνοδεύονται από κνησμό, αίσθημα καύσου, ερυθρότητα ή πόνο.

Οι τύποι της κολπίτιδας με μια ματιά

Είναι δυνατόν να υπάρχουν και δύο τύποι μαζί (μικτή λοίμωξη), κάτι που κάνει την αυτοδιάγνωση ακόμη πιο δύσκολη.

Βακτηριακή κόλπωση (βακτηριακή κολπίτιδα)

Είναι η πιο συχνή αιτία αλλαγής στα κολπικά υγρά σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Ιατρικά ονομάζεται «κόλπωση» και όχι «κολπίτιδα», γιατί συνήθως δεν προκαλεί φλεγμονή, αλλά στην καθημερινή χρήση είναι γνωστή ως βακτηριακή κολπίτιδα.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν οφείλεται σε ένα μόνο μικρόβιο, αλλά στη μείωση των γαλακτοβακίλλων και στην υπερανάπτυξη άλλων βακτηρίων που υπάρχουν φυσιολογικά σε μικρή ποσότητα, όπως η Gardnerella vaginalis. Η πιθανότητα αυξάνεται με:

• τις κολπικές πλύσεις,
• νέο σύντροφο ή περισσότερους από έναν συντρόφους,
• το κάπνισμα.

Δεν θεωρείται σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα, αλλά συνδέεται με τη σεξουαλική δραστηριότητα. Μπορεί όμως να εμφανιστεί και σε γυναίκες που δεν έχουν σεξουαλικές επαφές.

Συμπτώματα

Τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι τα λεπτόρρευστα, ομοιογενή, γκριζόλευκα υγρά και η οσμή που θυμίζει ψάρι, η οποία γίνεται συχνά πιο έντονη μετά τη σεξουαλική επαφή ή την περίοδο. Ο κνησμός και η ερυθρότητα δεν είναι συνήθη. Περίπου οι μισές γυναίκες με βακτηριακή κόλπωση δεν έχουν συμπτώματα.

Θεραπεία

Η βακτηριακή κόλπωση με συμπτώματα αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά, συνήθως μετρονιδαζόλη ή κλινδαμυκίνη, από το στόμα ή σε μορφή κολπικής γέλης, κρέμας ή υποθέτων. Το φάρμακο και η διάρκεια της θεραπείας καθορίζονται από τον γιατρό. Παραδοσιακά δεν συνιστούνταν θεραπεία του άνδρα συντρόφου. Πρόσφατη μεγάλη μελέτη έδειξε ότι η ταυτόχρονη θεραπεία του σταθερού συντρόφου μειώνει σημαντικά τις υποτροπές, γι’ αυτό ο γυναικολόγος μπορεί να τη συζητήσει, ιδιαίτερα σε υποτροπιάζουσα βακτηριακή κόλπωση. Η βακτηριακή κόλπωση υποτροπιάζει συχνά: σε περίπου μία στις δύο γυναίκες επανεμφανίζεται μέσα σε έναν χρόνο. Σε αυτή την περίπτωση ο γυναικολόγος μπορεί να προτείνει παρατεταμένο σχήμα θεραπείας.

Κατά τη θεραπεία με μετρονιδαζόλη από το στόμα, συνιστάται συνήθως να αποφεύγεται το αλκοόλ κατά τη θεραπεία και για 48 ώρες μετά, σύμφωνα με τις οδηγίες του φαρμάκου. Η κλινδαμυκίνη σε κολπική κρέμα μπορεί να εξασθενήσει τα προφυλακτικά και τα διαφράγματα λατέξ έως και 5 ημέρες μετά τη θεραπεία. Ενημερωθείτε από τον γιατρό σας για τις οδηγίες του φαρμάκου που θα σας χορηγηθεί.

Μυκητιασική κολπίτιδα (καντιντίαση)

Οφείλεται κυρίως στον μύκητα Candida albicans, που υπάρχει συχνά στον κόλπο χωρίς να προκαλεί πρόβλημα. Η πλειονότητα των γυναικών θα έχει τουλάχιστον ένα επεισόδιο στη ζωή της.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

• λήψη αντιβιοτικών, που μειώνουν τους γαλακτοβακίλλους,
• εγκυμοσύνη και ορμονικές μεταβολές,
• μη ρυθμισμένος σακχαρώδης διαβήτης,
• εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, για παράδειγμα λόγω φαρμάκων όπως η κορτιζόνη.

Η μυκητιασική κολπίτιδα δεν θεωρείται σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα.

Συμπτώματα

Το κύριο σύμπτωμα είναι ο έντονος κνησμός στον κόλπο και στο αιδοίο. Συχνά υπάρχει αίσθημα καύσου, ερυθρότητα και οίδημα, πόνος κατά την ούρηση ή την επαφή και παχύρρευστα λευκά υγρά που θυμίζουν κομμένο γάλα, χωρίς έντονη οσμή. Σε ορισμένες γυναίκες τα υγρά είναι λίγα ή φυσιολογικά.

Θεραπεία

Αντιμετωπίζεται με αντιμυκητιασικά φάρμακα, σε μορφή κολπικών υποθέτων ή κρέμας, ή σε χάπι από το στόμα. Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν στη μυκητίαση και μπορεί να την επιδεινώσουν. Ο σύντροφος δεν χρειάζεται θεραπεία, εκτός αν έχει ο ίδιος συμπτώματα.

Όταν εμφανίζονται τρία ή περισσότερα επεισόδια μέσα σε έναν χρόνο (κατά τις ευρωπαϊκές οδηγίες, τέσσερα), η μυκητίαση θεωρείται υποτροπιάζουσα. Χρειάζεται τότε επιβεβαίωση με καλλιέργεια και ταυτοποίηση του είδους του μύκητα, έλεγχος για παράγοντες όπως ο διαβήτης και συχνά θεραπεία συντήρησης για περίπου 6 μήνες.

Τριχομονάδα

Η τριχομονάδα οφείλεται στο πρωτόζωο Trichomonas vaginalis και είναι σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα. Σε πολλές γυναίκες δεν προκαλεί συμπτώματα. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, περιλαμβάνουν κιτρινοπράσινα, συχνά αφρώδη υγρά με δυσάρεστη οσμή, κνησμό, ερυθρότητα και πόνο κατά την ούρηση ή την επαφή.

Η θεραπεία γίνεται με αντιμικροβιακό φάρμακο από το στόμα (νιτροϊμιδαζόλη, όπως η μετρονιδαζόλη), με ιατρική συνταγή. Θεραπεία χρειάζεται και ο σύντροφος, ακόμη κι αν δεν έχει συμπτώματα, και συνιστάται αποχή από σεξουαλικές επαφές μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία και των δύο. Συνιστάται επανέλεγχος περίπου 3 μήνες μετά τη θεραπεία, λόγω του υψηλού ποσοστού επαναμόλυνσης. Επειδή η τριχομονάδα μπορεί να συνυπάρχει με άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, ο γυναικολόγος συχνά προτείνει και έλεγχο για χλαμύδια, γονόρροια, HIV, σύφιλη ή άλλες λοιμώξεις. Δείτε και τη σελίδα μας για τον HPV και τα κονδυλώματα.

Ατροφική κολπίτιδα

Εμφανίζεται όταν μειώνονται τα οιστρογόνα, κυρίως στην εμμηνόπαυση, αλλά και κατά τον θηλασμό ή με ορισμένες θεραπείες. Το τοίχωμα του κόλπου γίνεται πιο λεπτό και ξηρό, με αποτέλεσμα ξηρότητα, αίσθημα καύσου, πόνο στην επαφή και, συχνά, συμπτώματα από την ουροδόχο κύστη. Σήμερα ονομάζεται και γεννητικοουρολογικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο μας για την ξηρότητα του κόλπου και για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Τα συμπτώματα των διαφορετικών τύπων κολπίτιδας μοιάζουν, γι’ αυτό η διάγνωση μόνο από τα συμπτώματα δεν είναι αξιόπιστη. Μελέτες έχουν δείξει ότι πολλές γυναίκες που πιστεύουν ότι έχουν μυκητίαση έχουν στην πραγματικότητα άλλη αιτία. Η διάγνωση περιλαμβάνει:

• ιστορικό, με ερωτήσεις για τα συμπτώματα, τον κύκλο, τη σεξουαλική ζωή, τα φάρμακα και τα προϊόντα υγιεινής,
• γυναικολογική εξέταση, με εκτίμηση των υγρών και του τοιχώματος του κόλπου,
• μέτρηση του pH των κολπικών υγρών,
• μικροσκοπική εξέταση, και όπου χρειάζεται καλλιέργεια κολπικού υγρού ή μοριακό τεστ (PCR), ιδιαίτερα για την τριχομονάδα και τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα.

Αν σκοπεύετε να κάνετε τεστ Παπ, καλό είναι να ενημερώσετε τον γιατρό ότι έχετε συμπτώματα κολπίτιδας, γιατί η φλεγμονή μπορεί να δυσκολέψει την αξιολόγηση του δείγματος.

Υπόθετα, κρέμες και αντιβίωση: τι να γνωρίζετε

Δεν υπάρχει ένα υπόθετο ή μία κρέμα κατάλληλη για κάθε κολπίτιδα. Τα κολπικά σκευάσματα διαφέρουν ανάλογα με την αιτία:

• τα αντιμυκητιασικά υπόθετα και κρέμες είναι για τη μυκητίαση,
• τα αντιβιοτικά σκευάσματα, κολπικά ή από το στόμα, είναι για τη βακτηριακή κόλπωση και την τριχομονάδα,
• οι κρέμες με οιστρογόνα είναι για την ατροφική κολπίτιδα.

Ορισμένα αντιμυκητιασικά διατίθενται χωρίς συνταγή, αλλά είναι κατάλληλα μόνο για γυναίκες που έχουν ήδη διαγνωστεί στο παρελθόν με μυκητίαση και αναγνωρίζουν με βεβαιότητα τα ίδια συμπτώματα. Αν είναι το πρώτο επεισόδιο, αν είστε έγκυος, αν τα υγρά έχουν οσμή ή χρώμα, αν υπάρχει πόνος, αιμορραγία ή πυρετός, αν είστε κάτω των 16 ή άνω των 60, αν τα συμπτώματα δεν υποχωρήσουν μετά τη θεραπεία ή αν επανέρχονται συχνά, απευθυνθείτε σε γυναικολόγο. Η λάθος θεραπεία καθυστερεί τη σωστή και μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.

Υπάρχει φυσική αντιμετώπιση για την κολπίτιδα;

Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα ότι θεραπείες στο σπίτι, όπως το γιαούρτι, το ξίδι, το σκόρδο ή τα αιθέρια έλαια, θεραπεύουν την κολπίτιδα. Αντίθετα, μπορεί να ερεθίσουν τον κόλπο και να καθυστερήσουν τη σωστή θεραπεία. Για τα προβιοτικά δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ότι θεραπεύουν ή προλαμβάνουν την κολπίτιδα, και δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία.

Κολπίτιδα στην εγκυμοσύνη

Η μυκητίαση είναι πιο συχνή στην εγκυμοσύνη, λόγω των ορμονικών αλλαγών. Η βακτηριακή κόλπωση και η τριχομονάδα στην εγκυμοσύνη συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου τοκετού. Επειδή ορισμένα φάρμακα δεν είναι κατάλληλα στην εγκυμοσύνη, όπως ορισμένα αντιμυκητιασικά από το στόμα, κάθε αλλαγή στα κολπικά υγρά ή κάθε σύμπτωμα στην εγκυμοσύνη πρέπει να αξιολογείται από τον γυναικολόγο πριν από οποιαδήποτε θεραπεία.

Πρόληψη

• Αποφεύγετε τις κολπικές πλύσεις. Ο κόλπος καθαρίζεται φυσιολογικά μόνος του.
• Για την εξωτερική περιοχή, χρησιμοποιείτε νερό ή ήπιο καθαριστικό χωρίς άρωμα.
• Αποφεύγετε αρωματικά αφρόλουτρα, αποσμητικά για την ευαίσθητη περιοχή και αρωματισμένες σερβιέτες καθημερινής χρήσης.
• Προτιμάτε βαμβακερά εσώρουχα και αλλάζετε άμεσα βρεγμένα μαγιό ή ρούχα γυμναστικής.
• Χρησιμοποιείτε προφυλακτικό, που μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο τριχομονάδας και βακτηριακής κόλπωσης.
• Αν έχετε διαβήτη, η καλή ρύθμιση του σακχάρου μειώνει τα επεισόδια μυκητίασης.

Πότε χρειάζεται να δείτε γυναικολόγο

Συχνές ερωτήσεις

Γυναικολογική εξέταση στη Νέα Ερυθραία

Αν έχετε συμπτώματα κολπίτιδας ή συχνές υποτροπές, ο γυναικολόγος της Forever Laser Clinic στη Νέα Ερυθραία μπορεί να κάνει την εξέταση και τον απαραίτητο εργαστηριακό έλεγχο, ώστε να εντοπιστεί η αιτία και να ξεκινήσει η κατάλληλη θεραπεία.

Δρ. Κωνσταντίνος Μυρίλλας

ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ

Αποφοίτησε με άριστα από την Ιατρική Σχολή Αθηνών και απέκτησε την ειδικότητα της μαιευτικής γυναικολογίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου εργάστηκε σε νοσοκομεία του Λονδίνου και του Cambridge. Το 2016 ίδρυσε το τμήμα κοσμητικής γυναικολογίας της Forever Laser Clinic, όπου εφαρμόζει, μεταξύ άλλων, θεραπεία με laser για την ξηρότητα του κόλπου στην εμμηνόπαυση. Είναι μέλος της Ελληνικής Λαπαροσκοπικής Εταιρείας, του Αμερικανικού και του Αγγλικού Κολλεγίου Γυναικολόγων και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Επεμβατικής Λαπαροσκόπησης (ESGE).

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Η διάγνωση και η επιλογή θεραπείας γίνονται από γυναικολόγο μετά από κλινική εξέταση.