Ακράτεια ούρων είναι η ακούσια απώλεια ούρων, δηλαδή η διαφυγή ούρων που η γυναίκα δεν μπορεί να ελέγξει. Οι πιο συχνοί τύποι είναι η ακράτεια προσπάθειας, όταν τα ούρα φεύγουν με τον βήχα, το φτάρνισμα ή την άσκηση, και η επιτακτική ακράτεια, όταν υπάρχει ξαφνική και έντονη ανάγκη για ούρηση. Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο και περιλαμβάνει ασκήσεις του πυελικού εδάφους, επανεκπαίδευση της κύστης, φάρμακα, χειρουργικές τεχνικές και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, laser.
Η ακράτεια ούρων αποτελεί, δυστυχώς, ένα πολύ συνηθισμένο κλινικό πρόβλημα που αφορά γυναίκες, τόσο αναπαραγωγικής ηλικίας όσο και εμμηνοπαυσιακές και φτάνει σε ποσοστό 15-20% του γυναικείου πληθυσμού.
Οι τρεις πιο συχνοί τύποι είναι:
α) Ακράτεια προσπάθειας GSI (Genuine Stress Incontinence) ή γνήσια ακράτεια στην προσπάθεια
β) Επιτακτική ακράτεια ούρων (Urgency)
γ) Μικτή ακράτεια ούρων (Mixed Incontinence)
Αναλυτικά:
Τι είναι η ακράτεια προσπάθειας GSI ή γνήσια ακράτεια στην προσπάθεια;
Στην ακράτεια ούρων προσπάθειας εμφανίζεται απώλεια ούρων μικρής ή μεγαλύτερης ποσότητας όταν για κάποιο λόγο αυξηθεί η πίεση στο θώρακα ή στην κοιλιά κατά τις καθημερινές δραστηριότητες, όπως ο βήχας, το φτάρνισμα, η άρση βάρους, ή ακόμα στο έντονο γέλιο, το χορό ή τη σεξουαλική δραστηριότητα. Ανάλογα με την προσπάθεια που προκαλεί την απώλεια, χωρίζεται σε πρώτου βαθμού (με βήχα, φτάρνισμα ή άρση βάρους), δεύτερου βαθμού (και με ήπιες κινήσεις, όπως το περπάτημα ή το σήκωμα από την καρέκλα) και τρίτου βαθμού (ακόμα και σε όρθια θέση ή σε ηρεμία).
Η αιτία που υποκρύπτεται στην παθολογία αυτής της ακράτειας είναι συνήθως η χαλάρωση ή η πτώση της μέσης μοίρας της ουρήθρας που πραγματοποιείται μετά από τραυματικά γεγονότα στον γυναικείο κόλπο όπως ο φυσιολογικός τοκετός, ιδιαίτερα ο επιπλεγμένος (με σικύα (βεντούζα) ή εμβρυουλκό), και πιο πολύ, μεγάλων εμβρύων. Η επισιοτομή (τομή στο περίνεο κατά τον τοκετό) δεν φαίνεται να επιβαρύνει το τελικό ποσοστό ακράτειας.
Ακόμα και η ίδια η εγκυμοσύνη, ιδιαίτερα με μακροσωμικό έμβρυο (πάνω από 4 kg), φαίνεται να επιβαρύνει την ακράτεια που εμφανίζεται μερικά χρόνια μετά την κύηση, ακόμα κι αν ο τοκετός γίνει με καισαρική τομή. Δεν θα κάνουν βέβαια ακράτεια όλες οι γυναίκες μετά τη γέννα δια της κολπικής οδού, παρά ένα μέρος τους, ανάλογα με την ποιότητα των ιστών που φέρουν γονιδιακά αλλά και με την ύπαρξη άλλων επιβαρυντικών παραγόντων όπως: το κάπνισμα (όταν αυτό προκαλεί χρόνια βρογχίτιδα και βήχα), η χειρωνακτική εργασία (αγροτική ή βιομηχανική) αλλά και η μεγάλη αύξηση του σωματικού βάρους της ασθενούς. Πρέπει ακόμα να διευκρινίσουμε ότι η ακράτεια προσπάθειας συχνά επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου και την ηλικία της ασθενούς με αποτέλεσμα να χειροτερεύει την ποιότητα ζωής της καθώς αρχίζει να υιοθετεί πρότυπα αποφυγής απώλειας ούρων.
Έτσι δεν ενυδατώνεται αρκετά, ιδιαίτερα όταν κάνει εξόδους ή κοινωνικές δραστηριότητες με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος ουρολοιμώξεων. Ακόμα, αποφεύγει κινήσεις κι ενέργειες που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια με αποτέλεσμα να απομονώνεται κοινωνικά και να μειώνεται ο βαθμός αυτοεκτίμησής της και πολλές φορές η οικογενειακή της ισορροπία. Όταν οι συντηρητικές θεραπείες δεν αρκούν, η πιο κατοχυρωμένη χειρουργική επέμβαση είναι η τοποθέτηση ταινίας ελευθέρας τάσεως (TVT ή TOT). Πρόκειται για μια σχετικά απλή επέμβαση με μικρή νοσηλεία, που γίνεται με τοπική, ραχιαία ή γενική αναισθησία, και έχει καλά μακροχρόνια αποτελέσματα στις περισσότερες γυναίκες. Όπως κάθε επέμβαση, έχει πιθανές επιπλοκές, τις οποίες συζητάτε με τον γιατρό πριν από την απόφαση.
Πρέπει να διευκρινίσουμε στο σημείο αυτό ότι αυτού του τύπου η ακράτεια ούρων (ακράτεια προσπάθειας) συνήθως δεν αντιμετωπίζεται με φάρμακα καθώς οφείλεται σε μηχανικά αίτια. Οι ασκήσεις ενδυνάμωσης του πυελικού εδάφους (ασκήσεις Kegel) είναι η πρώτη θεραπεία που συστήνεται για την ακράτεια προσπάθειας. Για να έχουν αποτέλεσμα, πρέπει να γίνονται σωστά και σταθερά για τουλάχιστον 3 μήνες, ιδανικά με καθοδήγηση από εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή.
Μια νεότερη, μη χειρουργική επιλογή για την ήπια έως μέτρια ακράτεια προσπάθειας είναι το Erbium laser στον κόλπο. Η θεραπεία γίνεται στο ιατρείο, χωρίς αναισθησία, συνήθως σε 2 έως 3 συνεδρίες, ανάλογα με τον βαθμό της ακράτειας. Τα δεδομένα για τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητά της είναι ακόμη περιορισμένα και δεν περιλαμβάνεται ακόμη στις καθιερωμένες θεραπείες των διεθνών οδηγιών, γι’ αυτό η απόφαση παίρνεται μετά από συζήτηση με τον γιατρό.
Τι είναι η επιτακτική ακράτεια ούρων (urgency);
Η επιτακτική ακράτεια συνδέεται με την υπερδραστήρια κύστη: η ουροδόχος κύστη συσπάται ακούσια, πριν γεμίσει. Η γυναίκα νιώθει ξαφνική και έντονη ανάγκη για ούρηση (έπειξη) και μπορεί να χάσει ούρα πριν προλάβει να φτάσει στην τουαλέτα. Συχνά συνοδεύεται από συχνουρία και νυχτερινή ούρηση. Στις περισσότερες γυναίκες δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία. Πιο σπάνια οφείλεται σε νευρολογικά νοσήματα, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας ή το εγκεφαλικό επεισόδιο.
Τα συμπτώματα συχνά αυξάνονται με την ηλικία και μετά την εμμηνόπαυση. Επιβαρυντικοί παράγοντες είναι η καφεΐνη, το αλκοόλ, η δυσκοιλιότητα, το αυξημένο σωματικό βάρος και οι ουρολοιμώξεις.
Η αντιμετώπιση ξεκινά με αλλαγές στον τρόπο ζωής και με την επανεκπαίδευση της κύστης, δηλαδή τη σταδιακή αύξηση του διαστήματος ανάμεσα στις ουρήσεις. Αν αυτά δεν αρκούν, χρησιμοποιούνται φάρμακα που χαλαρώνουν την κύστη (αντιχολινεργικά ή μιραβεγρόνη). Τα νεότερα φάρμακα προκαλούν συνήθως λιγότερη ξηροστομία και δυσκοιλιότητα. Σε ηλικιωμένες γυναίκες η επιλογή του φαρμάκου γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να βοηθήσουν και τα τοπικά οιστρογόνα του κόλπου. Για γυναίκες που δεν βελτιώνονται με τα φάρμακα, υπάρχουν εξειδικευμένες θεραπείες, όπως οι ενέσεις αλλαντικής τοξίνης στην κύστη ή η νευροτροποποίηση. Το laser δεν αποτελεί θεραπεία για την επιτακτική ακράτεια.
Τι είναι η μικτή ακράτεια ούρων (mixed incontinence);
Εκτός από τα περιστατικά αποκλειστικής ακράτειας προσπάθειας ή επιτακτικής ακράτειας, υπάρχουν ασθενείς που συνδυάζουν, σε διαφορετική αναλογία, τους δύο αυτούς τύπους ακράτειας. Είναι συνεπώς πρωταρχικής και επιτακτικής σημασίας να διαφοροποιείται ο κάθε τύπος στις ασθενείς και αυτό γίνεται με τη λήψη ιστορικού, την κλινική εξέταση και, όπου χρειάζεται, με ειδική εξέταση, τον «ουροδυναμικό έλεγχο», που περιλαμβάνει τον έλεγχο όλων των τύπων αλλά και του βαθμού της ακράτειας (ουροφλοομετρία και κυστεομανομετρία). Είναι βέβαια φανερό ότι στις μικτές περιπτώσεις ακράτειας, τόσο οι αιτίες όσο και η αντιμετώπιση και θεραπεία εξαρτώνται από το βαθμό του κάθε συστατικού τους. Συνήθως αντιμετωπίζεται πρώτα το σύμπτωμα που ενοχλεί περισσότερο.
Πότε να απευθυνθείτε σε γυναικολόγο
Η ακράτεια ούρων δεν είναι φυσιολογικό κομμάτι της ηλικίας. Καλό είναι να απευθυνθείτε σε γυναικολόγο όταν:
- η απώλεια ούρων επηρεάζει την καθημερινότητα, την άσκηση ή τη σεξουαλική ζωή
- η απώλεια ούρων συνεχίζεται πάνω από 3 μήνες μετά τον τοκετό
- υπάρχει πόνος ή κάψιμο στην ούρηση, αίμα στα ούρα ή συχνές ουρολοιμώξεις
- νιώθετε βάρος ή κάτι να προβάλλει στον κόλπο, που μπορεί να σημαίνει πρόπτωση
- δυσκολεύεστε να αδειάσετε την κύστη ή η ακράτεια εμφανίστηκε ξαφνικά
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση ξεκινά με το ιστορικό και τη γυναικολογική εξέταση. Συχνά ζητείται ημερολόγιο ούρησης για 3 μέρες, όπου η γυναίκα καταγράφει πόσα υγρά πίνει, πόσες φορές ουρεί και πότε χάνει ούρα. Γίνεται επίσης γενική εξέταση ούρων, για να αποκλειστεί η ουρολοίμωξη, και σε ορισμένες περιπτώσεις υπερηχογράφημα για το υπόλειμμα ούρων μετά την ούρηση. Ο ουροδυναμικός έλεγχος χρειάζεται κυρίως πριν από χειρουργική επέμβαση ή όταν ο τύπος της ακράτειας δεν είναι σαφής.
Θεραπεία ακράτειας ούρων: ποιες επιλογές υπάρχουν
- Αλλαγές στον τρόπο ζωής: απώλεια βάρους, λιγότερη καφεΐνη, διακοπή του καπνίσματος και αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας.
- Ασκήσεις πυελικού εδάφους (Kegel): πρώτη επιλογή για την ακράτεια προσπάθειας και τη μικτή ακράτεια.
- Επανεκπαίδευση της κύστης: πρώτη επιλογή για την επιτακτική ακράτεια.
- Φάρμακα: για την επιτακτική ακράτεια, όταν τα παραπάνω δεν αρκούν.
- Τοπικά οιστρογόνα: μετά την εμμηνόπαυση, όταν υπάρχει και ατροφία του κόλπου.
- Laser ακράτειας: νεότερη, μη χειρουργική επιλογή για την ήπια έως μέτρια ακράτεια προσπάθειας, με περιορισμένα ακόμη δεδομένα για τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα.
- Κολπικός πεσσός: ειδικός δακτύλιος που στηρίζει την ουρήθρα, για γυναίκες που δεν επιθυμούν ή δεν μπορούν να χειρουργηθούν.
- Χειρουργική αντιμετώπιση: κυρίως ταινίες ακράτειας (TVT ή TOT), όταν οι υπόλοιπες θεραπείες δεν αρκούν.
Η ακράτεια ούρων είναι συχνή και δεν χρειάζεται να την αποδεχτείτε ως φυσιολογική. Με τη σωστή διάγνωση και θεραπεία, στις περισσότερες γυναίκες τα συμπτώματα μπορούν να βελτιωθούν.
Υπάρχουν φάρμακα για την ακράτεια ούρων;
Ναι, για ορισμένους τύπους ακράτειας. Στην επιτακτική ακράτεια, όταν οι ασκήσεις και η επανεκπαίδευση της κύστης δεν αρκούν, ο γιατρός μπορεί να συστήσει φάρμακα που χαλαρώνουν την κύστη και μειώνουν την ξαφνική ανάγκη για ούρηση, όπως τα αντιμουσκαρινικά ή η μιραβεγρόνη. Στην ακράτεια προσπάθειας τα φάρμακα έχουν μικρό ρόλο και πρώτη επιλογή παραμένουν οι ασκήσεις του πυελικού εδάφους.
Μετά την εμμηνόπαυση, όταν υπάρχει και ατροφία του κόλπου, μπορεί να βοηθήσουν τα τοπικά οιστρογόνα. Όλα αυτά τα φάρμακα δίνονται με συνταγή και μόνο μετά από εξέταση, γιατί έχουν παρενέργειες και δεν ταιριάζουν σε κάθε γυναίκα.
Συχνές ερωτήσεις για την ακράτεια ούρων
Είναι φυσιολογική η ακράτεια μετά τη γέννα;
Είναι συχνή τους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό και συχνά βελτιώνεται με ασκήσεις του πυελικού εδάφους. Αν η απώλεια ούρων συνεχίζεται πάνω από 3 μήνες μετά τον τοκετό, χρειάζεται γυναικολογική εκτίμηση.
Περνάει η ακράτεια ούρων μόνη της;
Όταν εμφανίζεται μετά τον τοκετό ή οφείλεται σε προσωρινή αιτία, όπως ουρολοίμωξη ή δυσκοιλιότητα, μπορεί να βελτιωθεί μόνη της. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, χωρίς θεραπεία συνήθως παραμένει ή επιδεινώνεται με τα χρόνια.
Βοηθούν οι ασκήσεις Kegel;
Ναι. Είναι η πρώτη θεραπεία για την ακράτεια προσπάθειας και τη μικτή ακράτεια. Χρειάζεται να γίνονται σωστά, καθημερινά και για τουλάχιστον 3 μήνες, ιδανικά με καθοδήγηση από εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή.
Πρέπει να πίνω λιγότερο νερό για να μη χάνω ούρα;
Όχι. Όταν πίνετε λίγα υγρά, τα ούρα γίνονται πιο πυκνά, ερεθίζουν την κύστη και αυξάνουν τον κίνδυνο ουρολοίμωξης. Συνήθως συστήνονται 6 έως 8 ποτήρια υγρά την ημέρα, με λιγότερα το βράδυ αν υπάρχει νυχτερινή ούρηση.
Γιατί εμφανίζεται ακράτεια στην εμμηνόπαυση;
Η μείωση των οιστρογόνων κάνει τους ιστούς του κόλπου και της ουρήθρας πιο λεπτούς και λιγότερο ελαστικούς. Αυτό μπορεί να επιδεινώσει τόσο την ακράτεια προσπάθειας όσο και την επιτακτική ακράτεια. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης.
Το laser είναι κατάλληλο για κάθε τύπο ακράτειας;
Όχι. Το laser απευθύνεται στην ήπια έως μέτρια ακράτεια προσπάθειας. Δεν αποτελεί θεραπεία για την επιτακτική ακράτεια. Την κατάλληλη θεραπεία την επιλέγει ο γυναικολόγος μετά την εξέταση.
